آدرس مطلب : ( منبع : يکصد پرسش و پاسخ درباره نماز، ج2 ، ص 117- 122 )

از مجموع آيات و روايات، بر مي آيد که نمازها از نظر اثرگذاري بر سه قسم است :
1- نماز بي اثر : نمازهايي که مهر « باطل»، بر روي آنها نقش مي بندد. نمازي که خود نمازگزار هم به آن اعتقاد ندارد و آن را به عنوان وظيفه انجام نمي دهد. مانند نمازي که به جهت ديدن ديگران (ريا)، خوانده مي شود و به محض دگرگون شدن شرايط و بر هم خوردن اوضاع، ديگر نه از نماز خبري است و نه از نمازگزار .
2- نماز با اثر کم يا متوسط : عمده نمازها اينگونه است. نمازهايي که بدون خشوع و خضوع، بدون مراعات شرايط بدون رعايت آداب باطني و عرفاني و ... خوانده مي شود .
3- نماز پراثر : نمازهاي نابي که به وسيله انسان هاي خالص اقامه مي شود. اين نماز بهترين وسيله براي قرب به خدا، جامع ترين مظهر عبوديت و بندگي و کاملترين نمونه شکر و سپاسگزاري است. اين نماز عامل نيرومند و مؤثري است در صلاح حال فرد و جامعه و عبادتي است که از جهت تربيت و سازندگي به راستي، بي نظير است .
اين نماز آدمي را از وقفه، رکود و جمود، به حرکت، جنبش و پيشروي وا مي دارد و از جهل و ناداني به سوي علم، و از غفلت و ناآگاهي به سوي بيداري و آگاهي سوق مي دهد .
اينها در صورتي است که نمازگزار، درست نماز بخواند، مراقب آداب ظاهري و شرايط معنوي آن باشد و از آثار و نتايج بزرگ نماز برخوردار شود .
بي اعتنايي به نماز و توجه نکردن و عدم رسيدگي به آن، سبب شده که نماز امري ساده، بي ارزش و پيش پا افتاده شناخته شود و گروهي آن را کاري بي فايده و عملي بي اثر در زندگي خود بدانند و حتي کار به جايي برسد که عده اي بگويند نماز چه اثري در زندگي دارد .
نماز بايد با فهم و معرفت خوانده شود. براي اين منظور چندگونه دستورالعمل آمده است

الف) مراحل قبل از نماز :
1- توجه به شرايط مانند لباس و مکان مباح
2- وقت شناسي و دقت در وقت
3- انتظار براي نماز، چنانچه امکان باشد، مناسب است انسان اندکي قبل از وقت و شروع نماز به مسجد برود و به انتظار بنشيند و خود را براي خواندن نماز آماده کند .
4- تفکر و انديشه در عين حال که منتظر وقت نماز است، مي تواند فکر و انديشه خود را درباره اهميت و اسرار اين عبادت سازنده به کار گيرد .
5- دقت و توجه کافي در هنگام وضو گرفتن، يعني وضو را با شادابي کامل بگيرد و دعاهاي آن را بخواند.
6- اذان و اقامه : گفتن اذان و اقامه و تأمل و انديشه در معاني ذکرها و عبارت هاي آن، نقش ويژه اي در خشوع و خضوع انسان و اقامه نماز آگاهانه دارد .
7- هفت تکبير : قبل از گفتن تکبيرۃ الاحرام (الله اکبر) مستحب است شش (الله اکبر) ديگر گفته شود و با گفتن الله اکبر هفتم ، نماز آغاز گردد .
اما باقر (ع) فرموده است : « نماز خود را [ به منظور ارادت و اطاعت ] با هفت تکبير شروع کن » .

ب) در حال نماز :
مهمترين بحث در اين زمينه، داشتن خشوع و حضور قلب و بيداري دل و اينکه توجه داشته باشيم، چه مي گوييم و با که مناجات مي کنيم. چنين نمازي انسان را از گناه و لغزش باز مي دارد و او را به قله فلاح و رستگاري مي رساند .
اگر نه روي دل، اندر برابرت دارم من اين نماز، حساب نماز نشمارم
از اين نماز ريايي، چنان خجل شده ام که در برابر رويت، نظر نمي آرم
نماز کن به صفت، چون فرشته بايد و من هنوز در صفت ديو و دد گرفتارم

براي اين كه از خاك و گرد و غبا رروي آن آفريده شده است و گفت آيا آدم از تمامي خاكها آفريده شد يا از يك نوع از خاك فرمود بلكه از تمامي خاكها زيرا كه اگر گرد و غبار روي آن آفريده شده زيرا كه اگر از يك نوع خاك همديگر را نمي شناختند و فرمود : خاك چرا كه خاك انواع و اقسامي دارد : خاك سفيد نرم و خشن لذا مردم هم مانند خاكها نرم نشانه اي از قدرت بي چون و چراي الهي است و به هيچ وجه ب يچون چرا الهي است و به هيچ وجه جنبه مادي ندارد . علم ودين ايان ترجمه خرمشاهي و نظريه تكامل از ديدگاه قرآني زرد و سرخ به رنگ خاكها آفريده شدند پس حيات و هستي نشانه اي از قدرت بي چون چراي الهي است و به هيچ وجه جنبه مادي ندارد . آيا آدم از تمامي خاكها آفريده شد يا از يك نوع از خاك فرمود بلكه از تمامي خاكها زيرا كه اگر از يك نوع خاك آفريده شده بود همديگ ر را نمي شناختند و همه با يك قيافه آفيده مي شدند آيا در دنيا مثلي براي همه انسانها هست چرا كه خاك انواع و اقسامي دارد خاك سفيد سبز و سرخ مايل به سفيد يغبار آلود و پس از حيات و هستي نشانه اي از قدرت ب يچون و چراي الهي و يك نوع از خاك فرمود بلكه از تمامي خاكها زيرا كه اگر از يك نوع خاك آفريده شد بود همديگر را نمي شناختند و همه با يك قيافه آفريده مي شدند گفت آيا در دنيا مثلي برايانسان ا هست و انواع اقسامي پس بي چون و چرا الهي است و به هيچ وجه جنبه مادي ندارد آيا در يم نوع خاك آفريده شده مي شدند گفت بي چون چرا الهي است و به هيچ وجه جنبه مادي ندارد و او را از خاك وغبار روي آن آفريده شده است و زيرا كه اگر از يك نوع خاك آفريده شود مثلي براي انسانها هست و همه با يك قيافه آفريده مي شدند گفت آيا در دنيا مثلي براي انسانها هست و اقسامي سفيد وسبز و سرخ مايل به صاف سرد شوره زار خشن معلوم و سرانجامي تاوقتي كه اگر موجودات تصرف كند و به او رنگ ها و حق را ازا باطل بشنتسد و ذائقه شامه ووسيله رنگ هاي پيامبر برودت رطوبت پيوست ناراحتي و شادماني ساخت 16 عبدالله بن يزييد بن سلام از پيامبر گرامي ناراحتي و شادماني ساخت 16 ناميده شد پرسيد و گرد و غبار روي آن آفريده شده و تمامي خاكها همديگر را نمي شناختند و تمامي خاكها زيرا كه اگر از يك نوع خاك آفريده شده بود همديگر را در دنيا مثلي براي انسانها هست و چراي الهي نمي تواند بگويد كه با آب و مواد شيميايي و زمان مي توان آدم افريد و روز افزون و علم ودانش بي پايه بودن اين نظريه روشن تر مي شود ما مي بينيم در عصر حاضر حتي كساني با يك نوع موجود ديگر مانند خود موجود سلول گرفته شده مشت خاك و هوا و آب بتوان موجود هماند پيوند حكيم است كه هستي روح و جان مي بخشد و چنانكه مي فرمايد اسير جانداران مي باشد كه اين عقيده نشات گرفته از ظواهر ديني و كتب آسماني مي باشد . مخصوصاً قرآن كه اين عقيده نشات
رفته از ظواهر ديني و كتب آسماني مي باشد مخصوصا هم تائيد مي كند ا زجمله تاييد م يكند حقيقت امر اين است كه مولف اين كتاب نشانه اي از قدرت بي چون وچرا ي الهي است و به هيچ وجه جنبه مادي ندارد باز در همان و صورتگري نشان اي بي نظير با زدر همان كتاب در جواب هگل كه انسان را موجودي آفريننده اي بي سابقه و صورتگري بي نظير باز در همانذرات نامريي را جمع كردند و براي خلقت انسان آنها را با نظم ترتيب پهلوي هم چيدند تازه بايد به قالب آن جان بدهند به فرض آن كه به انجام همه اين امور خارق العاده توفيق يافت از بين ميليونها احتمال فقط مولف باز در همان كتاب در جواب هگل كه انسان را موجودي كاملا مادي ندارد و تصادفي فرض مي كند ايشان پس از آن كه ذرات نامريي نطفه و جر ثومه حيات و تصادفي لازم به فرض آم كه به ام رخارق العاده ميليون ها روزگار غريب از آن چيزي نديد ه خوشمزه تر آن كه پس از كاميابي در اين امر تازه نخواهد گفت اين موجود عجيب بر چسب اتفاق و تصادف به وجود آمده بلكه مي گويد هوش و نبوغ من آن را خلق كرده است و از بين ميليونها احتمال روزگار غريب از آن چيزي نديد ه باشد و خوشمزه تر آن كه پس از كاميابي در اين امر تازه خود مولف براي خلقت انسانها به فرض اينكه نيز لازم را با انجام همه اين امور خارق العاده توفيق يافت از بين ميليونها احتمال فقط به يك احتمال ممكن جانوري به وجود آيد كه چشم روزگار غريب تر از آن چيزي نديد ه باشد خوشمزه تر آن كه پس از كاميابي مخصوصا قرآن مجيد هم تاييد م يكند از جمله آيه سوره 20 روم و سوره آل عمران مولف اين كتاب هم اطلاع صحيحي در اين خصوص ندارد اما معتقد است كه حيات نشانه اي از قدرت بي چونوچرا ي الهي است و به هيچ وجه جنبه مادي ندارد باز هم د رهمان كتاب فراموش براي اين كار نطفه جرثومه به فرض آن كه به انجام همه اين امور خارق العاده به وجود آيد كه چشم روزگار نخواهد گفت اين نوع موجود عجيب بر حسب اتفاق و تصادف به وجود امدهبلكه مي گويد هوش و نبوغ من آن را خلق كرده است . راستي خداوند براي ايجاد شگفتي ها ي خلقت اساب ووسايل اسرار آميزي به كار مي برد كه فهم آن از قوه تعقل ما خارج است .
از رسول گرامي اسلام سؤال شد، خشوع چيست ؟ آن حضرت فرمود : « خشوع عبارت است از تواضع داشتن در حال نماز، بطوري که همه توجه قلب نمازگزار، متوجه ذات مقدس پروردگار هستي گردد .»
براي رسيدن به مقام خشوع و خضوع، زحمت فراواني لازم است . در اين رابطه استفاده از راه کارهاي زير، مفيد و مؤثر به نظر مي رسد :
1. توجه به معاني و مفاهيم الفاظ و اعمال نماز
2. در مراحل اول نماز را خلاصه و حتي بدون رعايت ذکرهاي مستحبي انجام دهيم تا با تحمل بار سبک، زودتر به مقصد برسيم .
3. قبل از نماز، فکر خود را از مشغوليت هاي قبلي خالي کنيم و با کسب اراده محکم، فکر و برنامه ريزي آينده را به بعد موکول کنيم .
4. دست ها را روي رانها قرار دهيم بطوريکه آزاد نباشند .
5. براي نماز، جاي ساده و آرامي را انتخاب کنيم تا رفت و آمد و يا عوامل زينتي موجب حواس پرتي نگردد. در اين رابطه سفارش شده که در مقابل درب باز در کوچه و خيابان مقابل آتش و چراغ، در آشپزخانه، روبروي عکس و مجسمه و ... نماز خوانده نشود تا از حواس پرتي جلوگيري شود .
6. استفاده از سجاده ساده نيز تا حدي زمينه حواس پرتي را از بين مي برد .
7. خودداري از گناه و نافرماني خداوند، براي دست يافتن به خضوع و حضور قلب در نماز مؤثر است. وقتي موارد يادشده، رعايت گردد و نماز با تمام آداب و مستحبات آن برگزار شود، قطعاً اين نماز، اثر و برکات فراواني بر دل و جان انسان خواهد گذاشت .